Osobowość neurotyka według Karen Horney
__________________________________________________________________________________________________________
mgr Maja Anna Mierzejewska
psycholog  kliniczny

Osoby neurotyczne mają zdecydowanie podwyższony stopień lęku. Lęk jest
nieproporcjonalny w stosunku do zagrożenia, jest też  reakcja na niebezpieczeństwo pozorne.
Nawet jeśli pokażemy neurotykowi, że jego obawy i lęki są bezpodstawne, on i tak bez żadnych
trudności  racjonalnie uzasadni swoje zachowanie. Tak strach, jak i lęk, są reakcjami na
zagrażające niebezpieczeństwo, jednak w przypadku strachu – niebezpieczeństwo jest realne
i widoczne, lęk jest odczuciem subiektywnym na sytuację, która ma znaczenie dla danej osoby,
dla innych może być czymś najzwyklejszym na świecie. Siła lęku jest proporcjonalna do wagi,
jaką dana sytuacja ma dla neurotyka, ale przyczyn lęku sobie nie uświadamia. Jakiekolwiek
próby wyperswadowania lęku neurotykowi są skazane na niepowodzenie, gdyż lęk ten nie
dotyczy sytuacji rzeczywistej, tylko subiektywnej, takiej, jak on ją widzi.  
M. A. Mierzejewska, hr. Calmont
 
----------Lęk jest jednym z najbardziej przykrych uczuć, więc neurotyk będzie robił wszystko, aby od odczuwania lęku
uciec, ci, którzy przeżyli atak lęku panicznego, twierdzą, że woleliby umrzeć, niż przeżyć coś takiego raz jeszcze.
Jednym z elementów lęku, bardzo trudnym do zniesienia jest bezradność. Można być odważnym w sytuacji
bezpośredniego zagrożenia, ale w stanie lęku człowiek jest praktycznie bezradny.  Jest to szczególnie przykre uczucie
dla osób, które lubią być panami sytuacji, cenią siłę i władzę. Dotknięci siłą lęku są  przekonani, że jest to objaw
tchórzostwa, czy przejaw słabości. Kolejną cechą lęku jest jego irracjonalność, to z kolei jest ciężkie do zniesienia dla
ludzi, którzy usiłują sprawować kontrolę intelektualna nad swoim życiem i boją się owładnięcia przez sprzeczne w sobie
irracjonalne siły działające w nich samych. Z powodu tej irracjonalności, lęk daje znać, że coś się w naszej psychice
rozregulowało i co „coś” należałoby naprawić.  Jest to rodzaj wyzwania, którego nikt nie lubi, wywołuje ono sprzeciw
przeciwko zmianom w naszych wewnętrznych strukturach i postawach. Im bardziej człowiek jest zaplątany w sieć
własnych lęków i mechanizmów obronnych, tym bardziej odrzuca jakiekolwiek możliwości przeprowadzenia zmian
wewnątrz swojej psychiki.
---------W kulturze, w jakiej żyjemy ludzie stosują cztery główne metody ucieczki przed lękiem. Są to:
---------------  racjonalizacja,
------------- -  zaprzeczenia,
---------------  odrzucenie, unikanie myśli, uczuć i sytuacji mogących wywoływać lęk.
---------Stosując racjonalizację, tłumaczymy sami przed sobą chęć unikania odpowiedzialności. Zamieniamy lęk w
racjonalny strach. Wówczas, zamiast czuć się ofiarą swoich własnych emocji, osoba uważa, że może aktywnie wpływać
na sytuację, która uważa za zagrażającą. Przerzuca odpowiedzialność na świat zewnętrzny, zamiast zastanowić się nad
zmianą swoich nieprawidłowych postaw. W taki sposób ucieka przed konfrontacją ze swoim postępowaniem.
---------Przy zaprzeczeniu i wymazaniu ze świadomości uwidoczniają się zjawiska towarzyszące uczuciom lęku i strachu,
symptomy somatyczne, jak: tachykardia, uczucie duszności, pocenie się, drżenie, mdłości  i wymioty, parcie na pęcherz,
a w odczuciach psychicznych : niepokój, pośpiech, uczucie sparaliżowania. Te uczucia i odczucia pojawiają się wtedy,
kiedy boimy się czegoś, ale również są wyrazem lęku tłumionego.   W przypadku lęku tłumionego, do świadomości
docierają tylko takie symptomy zewnętrzne, że w pewnych sytuacjach robi nam się niedobrze, pocimy się, mamy parcie
na pęcherz i zawsze dzieje się to bez przyczyn fizycznych. Można też świadomie zaprzeczać lękowi i starać się go
przezwyciężać, żołnierze często przezwyciężają strach brawurą i dokonują bohaterskich czynów. Jednakże większość
neurotyków nie podejmuje tego typu decyzji, jedyne, co może osiągnąć neurotyk „biorąc się w garść” to możliwość
uwolnienia się od jednego specyficznego objawu lęku, co może mieć  wartość  praktyczną i może mieć znaczenia dla
psychiki poprzez poczucie wzmocnienia własnej wartości.  Jednak wyniki takie bywają często przeceniane i należy
zwrócić uwagę na ich ujemne strony jak to, że nie zmienia się podstawowa dynamika osobowości, a kiedy neurotyk
pozbywa się widocznych objawów swoich zaburzeń, traci przez to bodziec, by im przeciwdziałać.  Większość uważa
cechującą neurotyków agresywność za przejaw wrogości, a jest ona najczęściej objawem przezwyciężania za wszelką
cenę własnej nieśmiałości.  Choć w każdym neurotyku tkwi jakiś procent wrogości, jest on jednak o wiele mniejszy niż
przejawiająca się na zewnątrz agresja wywołana próbą przezwyciężenia nieśmiałości.
----------Odrzucenie jako próba uwolnienia się od lęku może przebiegać świadomie i polegać na piciu alkoholu czy
zażywaniu środków zmieniających świadomość, co powoduje zmniejszenie lub całkowite zaprzestanie odczuwania lęku,
można też rzucać się wir życia towarzyskiego ze strachu przed samotnością, lub całkowicie pogrążyć się w pracy. Ten
typ pracoholizmu można rozpoznać po kompulsywnym charakterze wykonywanej pracy i niepokoju pojawiającemu się w
weekendy i święta. Można też próbować przezwyciężyć strach nadmierną potrzebą snu oraz  zwiększoną aktywnością
seksualną.
Unikanie wszelkich sytuacji, myśli i zachowań mogących wyzwolić lęk jest dość skrajną metodą. Może być to świadome
unikanie aktywności lękotwórczych  lub też podświadome wycofywanie się i odkładanie na później spraw które wywołują
lęk. Można unikać sytuacji wytwarzających w nas lęk usiłując wmówić sobie, że czegoś nie lubimy robić, że jest to nam
zupełnie niepotrzebne, rezygnować z udziału w takich sytuacjach i sprawach.  Kiedy takie zachowanie stanie się
automatyczne, wówczas powstanie zjawisko zwane zahamowaniem. Neurotyk świadomie pozbywa się lęku, ale także
świadomym wysiłkiem pozbywa się  możliwości przezwyciężenia zahamowań.  Najefektowniejszym objawem zahamowań
są histeryczne zaburzenia czynnościowe jak:  ślepota, mutyzm czy paraliż kończyn a w sferze seksualnej oziębłość i
impotencja. W psychice są to najczęściej zahamowania w koncentracji i nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych.
---------Podejmowanie czynności powodujących  lęk rodzi poczucie napięcia, zmęczenia i wyczerpania. Niektóre
trudności  przypisywane przepracowaniu w rzeczywistości wynikają z lęku przed pracą lub kontaktami ze
współpracownikami, a nie  z samego przepracowania.
---------Lęk związany z jakąś konkretna działalnością spowoduje zaburzenia w obrębie tej działalności.  Neurotyk może
być świadomym tego, że lęk uniemożliwia mu zadowalające wykonywanie różnych czynności, ale może też odnosić
wrażenie, że nie potrafi niczego zrobić dobrze.
---------Lęk jest silniej i częściej odczuwany, niż człowiek to sobie uświadamia, często tez ulegamy lękowi nie zdając
sobie z tego sprawy. Może on mieć objawy dyskomfortu fizycznego jak palpitacje czy zmęczenie, może być ukrytym
napędem popychającym ludzi do picia alkoholu czy zajmowania się czynnościami odwracającymi od niego uwagę albo
odwrotnie – pozbawiającym możliwości wykonywania różnych rzeczy lub niemożliwością odczuwania zadowolenia i radości.
---------Każdy człowiek wytworzył sobie jakąś formę obrony przed lękiem, im bardziej ktoś jest neurotyczny tym
więcej stosuje mechanizmów obronnych,  tym więcej rzeczy nie może robić a nawet myśleć o ich robieniu. Im głębsza
nerwica, tym więcej takich zahamowań zarówno lekkich jak i głębokich.
--------- Niezależnie od formy lęku, zawsze towarzyszą mu dwa czynniki: zagrożenie i bezbronność. Głównym źródłem
lęku są wrogie impulsy różnego rodzaju, silny impuls agresywny może stać się przyczyną lęku.
---------Gdy wypieramy uczucie wrogości, udajemy, że wszystko jest w porządku i powstrzymujemy się od walki w
sytuacji, gdy walczyć powinniśmy. W konsekwencji czujemy się bezbronni. Wyparta emocja jest tym silniejsza, im
większe przybiera rozmiary . Skutki wyparcia mogą być dość silne, by wzbudzić lęk jeśli wrogość i potencjalne
niebezpieczeństwo są odpowiednio duże. Zostaje uruchomiony proces projekcji, w którym neurotyk rzutuje swoje
wrogie impulsy na świat zewnętrzny i udaje, że źródło szkodliwych impulsów jest nie w niej samej, ale w zewnętrznym
otoczeniu. Im bardziej bezbronny ktoś się czuje, tym większe niebezpieczeństwo odczuwa.
---------Kiedy lęk wynika z poczucia zagrożenia wówczas powstaje reakcja obronna w postaci wrogości. Współzależność
pomiędzy wrogością a lękiem, gdzie jedno pobudza i wzmacnia drugie, wyjaśnia dlaczego w nerwicach jest tak wiele
nieustępliwej wrogości, wpływ ten jest też podłożem zaostrzania się głębokich nerwic bez widocznych powodów, tak
więc. Lęk i wrogość są nierozerwalnie ze sobą związane.
---------W strukturze podstawowej nerwic, lęk można wyjaśniać sytuacją konfliktową mającą swoje podstawy w
okresie dzieciństwa. Podstawowe zło tkwi w braku ciepła, miłości i akceptacji. Dziecko jest w stanie wytrzymać wiele
traumatycznych sytuacji, jeśli czuje, że jest kochane i potrzebne.  Im bardziej dziecko jest bezradne, tym będzie
miało mniej odwagi do odczuwania czy wyrażania sprzeciwu i będzie mocniej wypierało swoją wrogość. Strach może być
wywoływany przy pomocy różnych środków, jak: kary fizyczne, groźby, zakazy, wybuchy złości,  gwałtowne sceny oraz
metodą pośrednią – przez przestrzeganie dziecka przed zagrożeniami i niebezpieczeństwami czyhającymi na każdym
kroku. Jeszcze inną metodą może być miłość.  Kiedy ze strony rodziców brakuje autentycznej miłości, stwarzają oni
jej namiastkę posługując się słowami, stosując szantaż emocjonalny, dziecko, kiedy jest zastraszone trzyma się
kurczowo tej namiastki uczucia i boi się, aby jej nie utracić.  W naszych realiach, za najmniejszy przejaw wrogości czy
sprzeciwu wobec swoich opiekunów, dziecko jest zmuszane do poczucia winy, co powoduje że postrzega się we własnych
oczach jako ktoś bezwartościowy lub godny pogardy. Im gorsze doświadczenia ma dziecko w rodzinie, tym łatwiej
powstanie u niego nienawiść wobec rodziców i innych dzieci, a także postawa nieufności i zaciętości wobec wszystkich
ludzi. Dziecko zacznie rzutować swój lęk na świat zewnętrzny, będąc przekonane, że ten świat jest czymś złym i
groźnym.
----------Będzie żyło ze świadomością, że jest małym, bezradnym, nic nie wartym, opuszczonym człowieczkiem, żyjącym
w świecie nastawionym na wykorzystywanie, oszukiwanie, atakowanie, poniżanie, zdradę i zawiść.  Neurotycy często
maskują własną nieufność wobec innych przeświadczeniem, że na ogół ludzie są sympatyczni, a pogarda dla wszystkich
bywa maskowana gotowością do podziwu.
----------U neurotyków większość niepomyślnych doświadczeń przypada na wiek, w którym nie są jeszcze w stanie sobie
z nimi poradzić i na skutej swojej bezradności reagują na nie lękiem. Neurotyk chce całą odpowiedzialność zrzucić na
innych, chce, żeby go bronili i opiekowali się nim, a jednocześnie jest zbyt nieufny, aby móc te pragnienia zrealizować.
---------W nerwicach największą rolę odgrywają dwa popędy: pragnienie miłości i żądza władzy.  Dla neurotyka,
odczuwającego całkowitą bezsilność wobec wrogiego i groźnego świata, szukanie miłości jest najbardziej bezpośrednim
i logicznym sposobem znalezienia pomocy, sympatii czy uznania. Neurotyk według swojej własnej oceny chce tak
niewiele tylko życzliwości, ciepłych uczuć, docenienia tego, że jest osamotnionym, biednym człowiekiem, który nigdy
nikomu nie chciałby zrobić przykrości.  Nie może pojąć, dlaczego jest kontakty interpersonalne  są nieudane. Uważa, że
wina leży po stronie innych i nadaremnie goni za ułudą miłości, nie będąc zdolnym do pokochania kogoś, jednocześnie
pragnie, by kochali go inni. Neurotyk każdy objaw zainteresowania jego osobą będzie odbierać jako próbę
zdominowania, krytykę lub poniżenie.
Różnica pomiędzy miłością samą w sobie a potrzebą miłości neurotyka polega na tym, że w miłości najważniejsza jest
sama potrzeba kochania, a u neurotyka uczuciem dominującym jest potrzeba bezpieczeństwa, której szuka  w miłości.
Neurotykowi wydaje się, że kocha, to, co w jego odczuciu jest miłością – może być tylko wdzięcznością za okazaną
życzliwość, czy sympatią wobec danej osoby, nie zdaje sobie sprawy z tego, że sam nie umie kochać, sądzi, że skoro
potrzebuje innych, to znaczy, że ich kocha. Nie można gardzić innym człowiekiem, być nieufnym w stosunku do niego,
chcieć zniszczyć jego niezależność czy szczęście i jednocześnie domagać się od niego miłości, wsparcia, pomocy. Te cele
są nie do pogodzenia i aby spróbować je osiągnąć, neurotyk musi wyprzeć wrogość ze swojej świadomości. Jeżeli uda mu
się na jakiś czas wymarzoną miłość, to i tak nie potrafi jej naprawdę przyjąć.  Każdy przejaw miłości daje neurotykowi
poczucie szczęścia, pozornie go  uspokaja, ale jest to tylko chwilowe, gdyż w rzeczywistości wywołuje niedowierzanie,
nieufność, a nawet strach; nie wierzy, że ktoś mógłby go pokochać naprawdę. Poczucie, że jest się niegodnym miłości
jest świadomym przekonaniem, którego nie są w stanie podważyć dowody świadczące o czymś przeciwnym. Często jest
zbyt dumny i udaje, że mu na tym nie zależy, co utrudnia jeszcze bardziej jego kontakty międzyludzkie, a przekonanie
o tym, że jest niegodny miłości jest bliskie niezdolności do kochania.
---------W neurotycznej potrzebie miłości zwraca uwagę kompulsywność. Gdy człowiek kieruje się silnym lękiem,
doprowadza go to do utraty spontaniczności i elastyczności. Obiektem uczuć dla neurotyka może być każdy, gdyż
jednym z charakterystycznych problemów jest brak tolerancji na samotność, która przejawia się od niepokoju do
panicznego strachu przed pozostawaniem samemu. Osoby neurotyczne odczuwają zagubienie w otaczającym je świecie i
dlatego każdy kontakt z innym człowiekiem przynosi im ulgę. Choć neurotyk szuka drugiej osoby i cały czas obawia się,
aby nie stracić jej sympatii, to z drugiej strony wcale nie jest szczęśliwy ze swoim partnerem, gdyż pragnienie bycia z
drugą osobą nie jest wyrazem miłości czy sympatii, ale poczucia bezpieczeństwa, jakiego dostarcza obecność drugiego
człowieka. Zdobycie miłości jest dla neurotyka sprawą priorytetową, w związku z tym jest on gotów zapłacić każdą
cenę, nie zdając sobie sprawy z tego, co robi. Przyjmuje postawę uległości i zależności emocjonalnej jako formę zapłaty
za okazane mu uczucie. Rezygnuje z własnego zdania i poglądów, bojąc się urazić partnera, od którego czuje się zależny.
Uległość może rozwinąć się tak mocno, że neurotyk stłumi w sobie wszystkie tendencje do obrony własnych praw,
pozwalając się wykorzystywać i ponosząc każdą ofiarę, niezależnie, jak bardzo będzie dla niego krzywdząca.  Z tą
postawą jest ściśle związana zależność emocjonalna wynikająca z neurotycznej potrzeby związania się z kimś za
wszelką cenę w celu zapewnienia sobie opieki. Taka zależność może okazać się całkowicie destrukcyjna, a mimo to  
neurotyk nie jest w stanie z takiego związku odejść.                Kiedy jedna osoba uzależnia się od drugiej, powstają
wzajemne urazy. Osoba zależna jest niezadowolona i urażona pozycją niewolnika, ma dość podporządkowania,  odczuwa,
że ta podległość została jej przez drugą stronę narzucona, ale  nie zmienia niczego ze strachu przed utratą partnera.
Nie uświadamia sobie, że powodem tej sytuacji jest jej własny lęk. Ponieważ istnieje dominująca potrzeba miłości,
taka uraza musi ulec wyparciu, z kolei wyparcie wzmaga lęk, co prowadzi do potrzeby bezpieczeństwa, co zwiększa
jeszcze bardziej tendencję do czepiania się drugiej osoby. Neurotyczna miłość charakteryzuje się uczuciem
nienasycenia.
---------Neurotycy są bardzo wrażliwi i głęboko reagują na jakiekolwiek, nawet najbłahsze objawy odrzucenia.  Gdy
neurotyk musi czekać, uważa, że jest osoba mało ważną, co może sprawić, że wpadnie w złość lub pójdzie w odwrotnym
kierunku i zobojętnieje na wszelkie uczucia, stanie się obojętny i zimny, chociaż wcześniej czekał z radością na mające
nastąpić wydarzenie. Zazwyczaj nie uświadamia sobie związku istniejącego pomiędzy uczuciem odtrącenia a
rozdrażnieniem.  W takich sytuacjach neurotyk staje się rozdrażniony, mściwy lub złośliwy, zdarza się mu tez
odczuwać ból głowy lub zmęczenie i nie wie, dlaczego dzieje się właśnie tak, czym jest to spowodowane;  wroga reakcja  
może wystąpić nie tylko w przypadku odczuwania odrzucenia, ale i przy jego antycypacji – np. w sposób agresywny
zadaje pytanie, bo z góry założył odpowiedź negatywną. Lęk przed odtrąceniem jest bardzo poważną przeszkodą w
realizowaniu potrzeby miłości, gdyż inni nie są w  stanie dowiedzieć się, czy dana osoba chciałaby, aby się nią
zajmowano, a wrogość która wynika z odczucia odrzucenia podtrzymuje ów lęk, a nawet go wzmacnia. Jest to kolejny
czynnik utrwalający błędne koło.
----------Aby zdobyć miłość, mimo tych wszystkich trudności, neurotyk musi przede wszystkim rozwiązać dwa problemy:
zastanowić się, jak zdobyć potrzebną mu miłość oraz jak uzasadnić to żądanie przed sobą samym i innymi ludźmi?
Sposoby zdobywania neurotycznej miłości można ogólnie podzielić na cztery grupy, w kolejności wzrastającej wrogości:
-  szantaż,
-  odwoływanie się do litości,
-  apelowanie do poczucia sprawiedliwości,
-  groźby.
-----------Usiłując zdobyć miłość przy pomocy szantażu, używa argumentu – skoro ja kocham, to i mnie powinno się kochać.
Subiektywne przekonanie, że samemu się kocha  tłumaczy żądanie miłości od drugiej strony. Tacy ludzie są szczególnie
mocno narażeni na zależność w swoich związkach uczuciowych.
-----------Odwołując się po uczucia litości, będzie podkreślać swoje cierpienie i bezradność , skoro jestem bezradny i
cierpiący – to powinieneś mnie kochać, cierpienie służy też do wysuwania nadmiernych żądań.
----------Apelując do poczucia sprawiedliwości,  będzie wypominał, ile zrobił dla drugiej strony, oczekując w zamian
wdzięczności, miłości i oddania. Każde działanie będzie miało na celu oczekiwanie na wzajemność.  Również przez
deklaracje, co by zrobił, gdyby mógł  lub gdyby miał sposobność, próbuje osiągnąć  wzajemność  uczuć. Poprzez groźby, a
nawet próby samobójcze, neurotyk ma nadzieję na zmuszenie otoczenia do spełniania jego żądań. Na ogół na groźbach
poprzestaje, ale jeśli otoczenie nie spełnia jego oczekiwań, wówczas może się zdarzyć, że groźby swe zrealizuje.
----------Kolejnym sposobem na łagodzenie lęku jest pogoń za władzą, prestiżem i posiadaniem. Neurotyczne dążenie do
władzy niweluje własną zaniżoną samoocenę oraz świadomość takiej w oczach innych. Neurotyk ma swój własny,
nieracjonalny i sztywny ideał siły, dzięki któremu wierzy, że  powinien poradzić sobie natychmiast w każdej trudnej
sytuacji, a słabość jest  hańbą i niebezpieczeństwem. Według tych kryteriów oceny, podziwia silnych a gardzi słabymi,
chce kontrolować tak innych, jak i siebie, musi wszystko sam inicjować i akceptować, ma silnie rozwinięta skłonność do
kontroli. Unika sytuacji, w których byłby element ryzyka i czynniki niekontrolowane.
---------Ze względu na silną potrzebę dominacji, neurotyk staje się niezdolny do jakichkolwiek związków partnerskich
opartych na równorzędnych prawach, to on musi być przywódcą, ponieważ w innym wypadku czuje się bezradny,
zagubiony i zależny. Postawa taka jest tak wroga, że powoduje nowy lęk, który może doprowadzić do zahamowań, jak
niemożność wyrażania opinii, rozkazów czy stanowczości, co z kolei wywołuje u neurotyka mylny osąd, że jego
zachowanie jest spowodowane wrodzoną łagodnością charakteru.
----------Osoby pragnące prestiżu za wszelka cenę manifestują swoją wrogość poniżając innych, im boleśniej taka osoba
została zraniona, tym silniejsza jest w niej ta skłonność. Z kolei przy dominującej chęci posiadania, wrogość skierowana
do innych polega na pozbawianiu ich rzeczy dla nich ważnych, postawie tej towarzyszy zazdrość i zawiść.
----------Współzawodnictwo jest obecne we wszystkich dziedzinach działalności ludzkiej, natomiast współzawodnictwo
neurotyczne różni się od normalnego.
----------Neurotyk  hamuje skłonności do rywalizacji, gdyż boi się utraty miłości, uwięziony pomiędzy ambicją a potrzebą
miłości próbuje rozwiązać ów konflikt uzasadniając swoje dążenie do dominacji i frustracje spowodowane
niemożliwością jej osiągnięcia oraz poskramia swoje ambicje. Konflikt ten polega na tym, że neurotykiem kierują
pragnienia bycia najlepszym a jednocześnie równie silny jest przymus wycofywania się  w obliczu zbliżającego się
sukcesu. Najczęściej neurotyk wycofuje się z rywalizacji na skutek wytworzenia w swojej wyobraźni dystansu an tyle
silnego, że każde współzawodnictwo wydaje się być nierealne i usunięte ze świadomości. Karen Horney użyła tu
określenia „autodewaluacja” (Horney, K. 2007 s. 182).
----------Poczucie niższości cechujące neurotyków jest tak silne, że wzmaga ich faktyczne niepowodzenia i zwiększa
rozdźwięk pomiędzy możliwościami a osiągnięciami.  Neurotyk przywiązuje zbyt dużą wagę do drobiazgów życia
codziennego, które nie pokrywają się z jego złudzeniami. Jego samoocena zawiera się między skrajnościami – poczuciem
wspaniałości  a totalnej bezwartościowości i w każdej chwili może wpaść z jednej skrajności w drugą.
Brak powodzenia w wielu sprawach i pozostawanie w tyle, kłopoty z osiągnięciem poczucia bezpieczeństwa i szczęścia
wywołują u neurotyka zawiść, która wzmacnia zazdrość i niechęć.  Z różnych pobudek stara się wypierać tę niechęć, a
im mocnej ją wypiera tym mocnej rzutuje ją na innych, wpadając w paranoiczny wręcz lęk, że inni będą mu zazdrościć
nawet najmniejszego sukcesu. Może to doprowadzić do stanu takiego niepokoju, że będzie unikać posiadania
czegokolwiek lub osiągnięcia jakiegokolwiek sukcesu.
---------Człowiek taki żyje z permanentnym poczuciem winy, nawet jeśli zawinił ktoś inny, neurotyk i tak całą winę
bierze na siebie. Czasem jest to nieświadome poczucie winy gotowe do ujawnienia się przy każdej okazji, a czasem,
zwłaszcza w stanach depresyjnych występuje w sposób bardzo wyraźny w postaci samooskarżeń zwykle mocno
przejaskrawionych, często tak silnych, że musi sam siebie ukarać, aby pozbyć się tego uczucia. Tak ogromne poczucie
winy rzutuje na całą osobowość neurotyka i bynajmniej nie jest niepożądane, przeciwnie, trzyma się go kurczowo i
opiera wszelkim próbom wyzwolenia się spod niego. Poczuciem winy maskuje lęk, gdyż w nerwicy poziom lęku, zwłaszcza
przed dezaprobatą jest bardzo wysoki.  Każdy neurotyk jest nadwrażliwy na krytykę, dezaprobatę czy oskarżenie,
choć może sprawiać wrażenie osoby pewnej siebie i obojętnej na opinię innych. Poczucie winy nie jest przyczyną, lecz
skutkiem lęku przed dezaprobatą. Główną przyczyną tego lęku jest olbrzymia rozbieżność pomiędzy wizerunkiem
ukazywanym przez neurotyka otoczeniu a wszystkimi skłonnościami wypartymi i ukrytymi za nim. Mimo cierpień tym
spowodowanych, będzie bronić tych pozorów, ponieważ są one murem obronnym przeciwko  czyhającemu lękowi.  
Neurotyk nie chce stanąć na własnych nogach ani zmusić się do wysiłku by zdobyć to, na czym mu zależy; jest
zdecydowany wewnętrznie na pasożytowaniu na cudzym życiu, a cele swoje osiąga albo przez dominację i
wykorzystywanie, albo przy pomocy „miłości”  i uległości.
Oskarżając siebie pozbywa się lęku przed dezaprobatą oraz zapewnia sobie poczucie bezpieczeństwa prowokując
innych do uspokajających zapewnień, że jego samooskarżenia są bezpodstawne. Te samooskarżenia uspokajają
neurotyka i zwiększają jego szacunek dla samego siebie, gdyż uważa, że jest przez to tak wysoce moralną osobą, że
zauważa swoje braki, których inni nie widzą, przez co nie może być złą osobą.
---------Kolejnym sposobem uniknięcia dezaprobaty i  trudności jest ucieczka w chorobę, która jednocześnie jest dla
neurotyka parawanem chroniącym przed uświadomieniem sobie, że to strach stoi za tym zachowaniem.
Neurotyk zdaje sobie sprawę z tego, że w razie potrzeby nie byłby w stanie ani zaatakować, ani obronić się, ta
świadomość stanowi dla niego nieustanne źródło rozdrażnienia, często dające początek depresji.
---------Walcząc ze swoimi konfliktami wewnętrznymi cierpi, lecz wykorzystuje często swoje cierpienie do osiągnięcia
trudno dostępnych w inny sposób celów.  Neurotyczne tendencje do robienia z siebie osoby słabszej, zamiast silnej i
nieszczęśliwej, zamiast szczęśliwej zaprzeczają przyjętym poglądom na temat natury ludzkiej, mają podłoże
masochistyczne.  Cierpienie jest dla neurotyka taktyką obronną przed grożącym mu niebezpieczeństwem. Oskarżając
siebie, uciekając w chorobę czy udając głupiego, dewaluując siebie unika zarzutów i wymówek  ze strony innych,
wycofuje się ze współzawodnictwa, a cierpienie które na siebie ściąga jest jego sposobem obrony.    
---------Zdarza się jednak, że cierpienie przekracza ustalone granice strategiczne i neurotyk zaczyna pogrążać się w
poczuciu własnej beznadziejności, bezradności i bezwartościowości, jednak,  paradoksalnie,  pomimo bolesności
cierpienia – może służyć ono jako środek przeciwbólowy.  Niezależnie od tego komu lub czemu podporządkowuje się
neurotyk i z jakich powodów cierpi, zadowolenie którego poszukuje polega na osłabieniu lub wyzbyciu się swojego
własnego „ja”; staje się bezwolny i zaprzestaje samodzielnych działań. Czując się zerem, złości się, kiedy inni nie
uważają go za geniusza Nie ma żadnej możliwości pogodzenia tych tak sprzecznych ze sobą dążeń. Neurotyk dąży do
zapomnienia o wiele silniej, niż każdy normalny człowiek ponieważ chce się uwolnić od swoich lęków i ograniczeń oraz
poczucia uwikłania w konflikty i wynikającego z nich cierpienia.
---------Współczesna kultura  jest oparta na współzawodnictwie, każdy jest w pewnym stopniu rywalem każdego, aby
ktoś mógł wygrać, ktoś musi przegrać, jednostka odizolowana od innych w tej samej grupie musi wyprzedzać innych, a
czasem zepchnąć na bok. Współzawodnictwo jest jednym z głównych filarów stosunków społecznych.  Potencjalne wrogie
napięcie między ludźmi jest spowodowane ciągłym lękiem – przed ewentualną wrogością innych, przed karą za własna
wrogość, lękiem przed porażką, bo szansa na zwycięstwo jest o wiele mniejsza niż na porażkę, a porażka prowadzi w
konsekwencji do frustracji potrzeb. Nerwica rozwija się, gdy człowiek przeżył zbyt silnie trudności zdeterminowane
kulturowo w skutek przykrych doświadczeń okresu dzieciństwa, nie potrafi ich rozwiązywać lub robi to ze stratą dla
swojej osobowości. Można powiedzieć, że neurotyk jest „pasierbem” naszej kultury. ( Horney, K. s. 239).
Jednakże, na pocieszenie, można dodać, że osoby uważane za atrakcyjne są często neurotyczne. Neurotycy mają
bujniejszą wyobraźnię, opowiadają ciekawsze historie, prowadzą bardziej podniecające życie, fascynują innych ludzi
swoim esprit (Bandelow, B. 2009 s. 26).
 
_______________________________________________________________

Maja Anna Mierzejewska hr. Calmont

- 2009 -