Magazyn Nautologiczny "Facta Nautica" vol. III







SABRETACHE - francuski kontrtorpedowiec, jeden z 10 typu 'Branlebas', zbudowanych w pierwszej dekadzie XX wieku, charakteryzujących się częściowym opancerzeniem kadłuba. Znak burtowy SH okręt nosił od czerwca 1912 roku.



Zbudowany w stoczni Brasse et Fouche, Prairie-au-Duc. Położenie stępki: czerwiec 1906. Wodowanie: 5 lutego 1908. Ukończony we wrześniu 1908. Skreślony z listy floty w maju 1920. Wyporność: 339 ton. Prędkość ok. 27 w. Uzbrojenie: 1x65, 6x47, 2 w.t. 450 (2xI). Napęd: 2 maszyny parowe o potrójnej ekspansji, 6700 KM, 2 kotły (Normand lub Guyot du Temple),

2 śruby. Zapas paliwa: 69 t węgla. Zasięg: 2300 (2100?) Mm przy 10 w. Pancerz burtowy na wysokości maszynowni i kotłowni - 20 mm. Wymiary: 57, 9 (l.w.) x 6,58 x 2,37 m. Załoga: 60 ludzi. Uwaga: Bruno Weyer (1914) błędnie informował, jakoby kontrtorpedowce tego typu miały pancerz pokładowy grubości 50 mm!



W roku 1914, poczynając już od sierpnia, pierwszego miesiąca I wojny światowej, francuska marynarka wojenna zaczęła przeprowadzać wypady na Adriatyk. Pierwszym celem było odblokowanie wybrzeża sprzymierzonej Czarnogóry, co udało się szybko zrealizować, gdyż flota austro-węgierska unikała starć z okrętami aliantów.


W rajdach na Adriatyk uczestniczyła francuska 5. flotylla kontrtorpedowców (5è Escadrille de Contre-torpilleurs de la 1ère Armee navale), bazująca od sierpnia 1914 roku na Malcie. Składała się ona z sześciu niewielkich jednostek (COGNEE, COUTELAS, FANFARE, POIGNARD, SABRETACHE i TRIDENT), o wyporności nieco przekraczającej 300 ton.


Francuskie kontrtorpedowce nie miały wielkich możliwości, aby skutecznie zaznaczać swoją obecność na Adriatyku. Ze względu na niewielkie rozmiary, wychodziły w morze zazwyczaj tylko przy dobrej pogodzie. Nie mogły długo przebywać w wyznaczonych rejonach działań, gdyż ograniczały je zbyt skromne zapasy węgla.


4 października do czarnogórskiego portu Antivari (obecnie Bar) dotarł francuski konwój. Składał się on z dwóch statków, s/s MOGADOR (1270 BRT, rok bud. 1905) i s/s LIAMONE (1380 BRT, rok bud. 1906). Pierwszy dostarczył głodującej Czarnogórze ładunek zboża, drugi zaś radiostację. Eskortę konwoju stanowiły cztery krążowniki pancerne, natomiast osłonę silny zespół floty francuskiej, złożony z kilku wielkich okrętów pancernych i towarzyszących mu kontrtorpedowców. Dla tych ostatnich dotarcie do Antivari, oznaczało możliwość uzupełnienia zapasów węgla.


Okręty francuskie, natychmiast po zabunkrowaniu paliwa, obrały kurs na północny zachód, ku austriackiemu wybrzeżu Dalmacji. Miały one za zadanie atakować napotkane jednostki austro-węgierskie oraz niszczyć wszelkie nieprzyjacielskie urządzenia portowe i komunikacyjne, latarnie morskie, punkty obserwacyjne i środki łączności.


Przebieg tej operacji i jej wyniki przedstawił rządowi Francji minister marynarki Victor Augagneur w piątek 9 października. Opublikowany jeszcze tego samego dnia oficjalny komunikat, dzięki Press Association War Special, zrelacjonowały już nazajutrz gazety całego świata.






Francuski kontrtorpedowiec SABRETACHE.

Widoczny znak burtowy III wskazuje, że fotografię jednostki zrobiono między grudniem 1909 a pierwszą połową sierpnia 1910.



Znaczną część agencyjnego doniesienia przedstawiła w numerze z 11 października 1914 "Gazeta Warszawska". Tekst ten przytaczam poniżej, zachowując ówczesną pisownię:


"Na posiedzeniu rady ministrów Augagneur zakomunikował, że flota francuska pod dowództwem admirała Boue de Lapeyrero, wziąwszy niezbędne zapasa w Antivari, skierowała się ku wyspom morza Adryatyckiego, położonym między Cattaro i Lissą, następnie zaś zjawił się pod Raguzą i Grawozą. Na widok francuskich pancerników austryackie władze Raguzy, oraz miejscowi notable opuścili miasto w dwóch pociągach, wypuszczonych całą parą. Ludność włoska i słowiańska pozostała w mieście, zachowując zupełny spokój."


"Eskadra francuska ograniczyła się do zburzenia w Grawozie latarni morskiej i stacyi telegrafu bez drutu, gdyż mogłyby one być użyte do celów wojennych. W latarni morskiej w Pittoni kontrtorpedowiec SABRETACHE pochwycił kilku jeńców. Austryackie okręty wojenne ukrywają się w dalszym ciągu w Cattaro."


Warszawski dziennik pominął jednak ciekawy fragment wypowiedzi ministra marynarki francuskiej, który w moim tłumaczeniu brzmi następująco:


"Mogliśmy z łatwością obrócić Ragusę w stos popiołu, gdybyśmy tylko chcieli wzorować się na Niemcach. Nam jednak wystarczyła paniczna ucieczka przedstawicieli miejscowych władz. Ani nam w głowie było atakować ludność, tak wyraźnie sprzyjającą Francji."


Jedynym okrętem wymienionym z nazwy w komunikacie rządowym był kontrtorpedowiec SABRETACHE. Jego załoga sformowała niewielki oddziałek desantowy. który wylądował na największej wysepce maleńkiego archipelagu Pettini (Grebeni), leżącego zaledwie 200 metrów od lądu, w rejonie Ragusy (teraz Dubrownik). Marynarze zniszczyli dokładnie znajdującą się tam od 1872 roku latarnię morską, podobnie jak i radiostację. Kilkuosobową obsługę tych urządzeń uprowadzili ze sobą na pokład SABRETACHE.






Archipelag Grebeni (włoska nazwa Pettini) na współczesnej fotografii agencji reklamowej. Tworzy go łańcuch trzech wysepek (Grebeni, Kantenari, Vjesala) i ośmiu skał. W odległości kilkudziesięciu metrów od latarni na dnie morza leży wrak włoskiego statku s/s TOTONNO (728 BRT, bud. 1899), błędnie nazywanego 'Taranto'. Zatonął on na minie 15 lutego 1943 roku

i jest teraz wielką atrakcję turystyczną.





Latarnia morska Pettini (obecna nazwa Grebeni) zbudowana została w roku 1872 i jest nadal czynna. Działa w niej także pensjonat o nazwie "Lighthouse Grebeni", dający możliwość przenocowania dla 8 osób. Współczesna fotografia reklamowa.





Kontrtorpedowiec SABRETACHE w Tulonie. Dobrze widoczna jest działo 65 mm, ustawione na platformie przed pomostem bojowym oraz trzy lewoburtowe działa 47 mm, zamontowane na trójnogach.

Fotografia sprzed I wojny światowej.





Kontrtorpedowiec SABRETACHE w Cannes. Dobrze widoczna jest rufowa wyrzutnia torped kalibru 450 mm. Druga wyrzutnia znajdowała się na śródokręciu między kominami.

Fotografia sprzed I wojny światowej.





SABRETACHE znak burtowy IV nosił tylko cztery miesiące, od 1 grudnia 1910 do 1 kwietnia 1911 roku.

2 marca 1920 okręt został sprzedany w Bizercie na złom. Skreślono go z listy floty 10 maja 1920 r.





Kontrtorpedowiec SABRETACHE podczas manewrów.

Fotografia wykonana w czerwcu 1912 r.



____________________________________________________
Facta Nautica



dr Piotr Mierzejewski